Ήχος πλάγιος του δευτέρου σκληρός χρωματικός

                                             Πλάγιος του Δευτέρου

Ο έκτος κατά την τάξη των ήχων είναι  ο πλάγιος του δευτέρου (πλβ΄), είναι πιθανότατα παρεμφερής προς τον Υπολύδιον τρόπο τον αρχαίων.Ανήκει  στο χρωματικό γένος όπως και ο κύριός του ο δεύτερος, αλλά λόγω των διαφορών τους κυρίως στα διαστήματα της κλίμακας, τους ξεχωρίζουμε σε μαλακό χρωματικό (…β΄ ήχος), και σκληρό χρωματικό( πλβ΄).

Βάση: Ο πλβ΄ στα  στιχηραρικά και παπαδικά μέλη έχει βάση τον Πα, ενώ στα ειρμολογικά έχει βάση τον Βου ή τον Δι .

Κλίμακα: Χρησιμοποιεί την σκληρή χρωματική κλίμακα των 6-20-4  μορίων διαζευγμένη με ένα  μείζονα Δι-Κε τόνο 12 μορίων στα παπαδικά και στιχηραρικά χρησιμοποιεί μικτή κλίμακα, δηλαδή, το βαρύ τετράχορδο (Πα έως Δι) χρωματικό, ενώ το οξύ (Δι-Πα΄) διατονικό και συνήθως με γραμμές Άγια (κυρίου τετάρτου). Το ειρμολογικό μέλος χρησιμοποιεί την κλίμακα του Β΄ήχου ( μαλακού χρώματος εκ του Βου ή Δι), διαφέροντας φυσικά στην πορεία του μέλους και στις καταλήξεις  από τον δεύτερο.

Ήχος πλβ΄σκληρός χρωματικός

Δεσπόζοντες φθόγγοι: Στα στιχηραρικά-παπαδικά δεσπόζουν οι Πα-Δι-Κε-Πα΄, ενώ στα ειρμολογικά ο Βου και Δι.

Καταλήξεις: και πάλι θα ξεχωρίσουμε τα στιχηραρικά- παπαδικά από τα ειρμολογικά , και θα πούμε πως στα μεν πρώτα γίνονται ατελείς καταλήξεις στους Δι,Κε, εντελείς και τελικές στον Πα και τελικές προς παύση στον Δι, ενώ στα ειρμολογικά ατελείς στον Δι , εντελείς και τελικές στον Βου,και τελικές προς παύση στους Δι,Βου.

Απηχήματα: Έχει για τα στιχηραρικά-παπαδικά το νεχεαννές όπου απηχεί όλο το βαρύ 4χορδο ξεκινώντας από την βάση και καταλήγοντας πάλι σε αυτή, ενώ για τον 4φωνο ειρμολογικό είναι το ίδιο μόνο που καταλήγει στον Κε..(… στη 4φωνία , από τον πλάγιο στον κύριο γιατί είπαμε πως τα ειρμολογικά ψάλλονται σε δεύτερο ήχο).

                

Έλξεις : Δεν μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν ιδιαίτερες έλξεις στον πλβ΄, η κλίμακά του είναι ήδη  στα όρια της με τα διαστήμα τα των 6-20-4—12—6 -20-4 , μια παρατήρηση μόνο , κατά την κατάβαση της κλίμακας το 6αρι,  Βου-Πα, μπορεί να γίνει 4αρι και να γίνει 6αρι το Δι-Γα…( εκ της προφορικής παραδόσεως).

Συστήματα: τα συστήματα που ακολουθεί ο πλ β΄ είναι το οκτάχορδο, γι αυτό και έχει μεγαλύτερη έκταση από τον κύριό του τον δεύτερο, όταν παραστεί ανάγκη αναβάσεως άνω του Πα΄, ή καταβάσεως κάτω του Πα (βάσης ) τότε χρησιμοποιεί και τον τροχό (5χορδο σύστημα).

Το ήθος του πλ β΄: Μιλώντας για το ήθος εννοούμε του στιχηραρικού  πλ β΄ διότι εφόσον ο ειρμολογικός ψάλλεται  κατά τον δεύτερο ήχο , θα έχει και το ανάλογο ήθος.

Έτσι μπορούμε να πούμε πως το ύφος του κλίνει προς το συσταλτικό, κατανυκτικό, παθητικό, και πένθιμο, ενώ ο Χρύσανθος σημειώνει εκτός από αυτά ότι ο ήχος αυτός αρμόζει σε άσματα, επικήδεια, αλλά και σε μελέτες υψηλές και θείες.

Οι  Ιαμβικοί στίχοι της παρακλητικής μας τον περιγράφουν:

«Έκτος μελωδός, αλλ΄ υπέρπρωτος πέλεις,

Ο δεύτερος συ των μελών δευτερεύων .

Τας ηδονάς συ διπλοσυνθέτους φέρεις ,

Του δευτέρου πως δευτερεύων δευτέρως,

Σε τον μελιχρόν, τον γλυκύν, τον τέττιγα,

Τον εν πλαγίοις δεύτερον τις ου φιλεί;»

Δηλαδή:

Έκτος μελωδός είσαι στην σειρά των ήχων. Με αξία περισσότερη και από πρώτος, μολονότι είσαι δεύτερος μεταξύ των πλαγίων, και έχεις δευτερεύοντα μέλη επειδή κατάγεσαι από τον δεύτερο.  Συ με τις πολλές και σύνθετες  και διπλές μελωδίες σου, διπλή προξενείς και την ευχαρίστηση, σε αυτούς που σε ακούνε ας έρχεσαι στη δεύτερη θέση κατά την τάξη από τον δεύτερο. Εσένα τον ευχάριστο σα το μέλι, τον γλυκό που η μελωδία του θυμίζει τον τέττιγα (τζίτζικα), τον δεύτερο μεταξύ των πλαγίων ποιος είναι δυνατόν να μην αγαπά;

Ακούστε τα απηχήματα …στο παρακάτω βίντεο.

  
Παραλλαγή και μέλος όλα σχεδόν τα αναστάσιμα....

   

Ο Τρίτος ήχος

Εναρμόνιο Γένος  

Ο τρίτος κατά την τάξη  ήχος θεωρείται ότι είναι αυτός με τον Φρύγιο τρόπον των αρχαίων, (…μουσικός τρόπος που καταγόταν από την Φρυγία και τον μετέφερε στην Ελλάδα καθώς λέγεται ο Μαρσύας…), ωστόσο υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες περί του εάν σήμερα έχουμε πράγματι εναρμόνιο γένος, όπως η αρχαία Ελληνική μουσική.

Εν τούτοις χαρακτηρίζεται ως εναρμόνιο γένος εκ της παραδόσεως και εκτός από τον τρίτο ήχο συμπεριλαμβάνει και τον βαρύ.

 Βάση: Η βάση αυτού του ήχου είναι ο φθόγγος Γα για τα ειρμολογικά και στχηραρικά, για δε τα παπαδικά ο Γα λαμβάνει την διατονική φθορά του Νη οπότε η βάση μετατίθεται στον Νη.

Κλίμακα: Η κλίμακα του τρίτου ήχου όταν οδεύει κατά το εναρμόνιον τρόπον είναι πολύ κοντά στις δυτικές συγκερασμένες κλίμακες ματζόρε διότι απαιτεί ανάβαση από της βάσης,  τόνων : μείζονα-μείζονα-ημίτονο (12-12-6). Στον φθόγγο Ζω τίθεται η εναρμόνιος φθορά δηλαδή Κε-Ζω=6 μόρια, μετά Ζω-Νη διαζευκτικός (12 μόρια) και εν συνεχεία το Νη-Πα-Βου-Γα=12-12-6.

Δεσπόζοντες φθόγγοι: Για τα ειρμολογικά και στιχηραρικά είναι οι Γα, Κε ,Πα, ενώ για τα παπαδικά αφού μετατίθεται η βάση στον Νη του πλαγίου τετάρτου είναι: ο Γα(..ως Νη), Κε(..ως Βου), Ζω(..ως Γα),  και ο Νη(..ως Δι).

Καταλήξεις: Ο τρίτος ήχος κάνει στα ειρμολογικά και στα στιχηραρικά ατελείς καταλήξεις στους φθόγγους Γα-Κε, ενίοτε και στο Νη, εντελείς στους Πα-Κε, και τελικές στον Γα.

Απήχημα του ήχου  είναι το νaνα (..Νη-Γα,Γα..) που μπορείτε να ακούσετε ζωντανά στο παρακάτω βίντεο.

 Έλξεις: Έχουμε τον Βου προς τον Γα, τον Δι προς τον Κε και τον Κε προς τον Ζω για να επιτευχτεί το εναρμόνιο διάστημα των 4ρων μορίων, όταν ο Ζω έχει την εναρμόνια φθορά.   

Συστήματα: Εκτός από το διαπασών σύστημα ο τρίτος ήχος οδεύει και κατά τριφωνία (κυρίως στην παπαδική)  με συνημμένα τετράχορδα των 12-12-6, μορίων, και στην περίπτωση αυτή τίθεται εναρμόνια φθορά και στον Γα και στον άνω Βου εκτός από τον Ζω.

Η συνήθης έκταση των μελών του Γ΄ ήχου είναι από τον Νη έως τον άνω Πα΄

 Το ήθος του ήχου: το ήθος του τρίτου ήχου είναι διασταλτικό, ανδρικό, πολεμικό, ο Χρύσανθος δε στο μέγα θεωρητικό του σημειώνει ότι :….ο υπό των αρχαίων Φρύγιος, σώζει χαρακτήρα σκληρό, ένθερμο, αλαζονικό, και φρικώδες γι αυτό λέγει ο Αθήναιος, ότι δια του Φρυγίου τρόπου ηχούν οι σάλπιγγες και τα πολεμικά όργανα.

Οι Ιαμβικοί στίχοι της παρακλητικής χαρακτηρίζουν τον Γ΄ήχο ως εξής :

«Ει και τρίτος ει, πλην προς ανδρικούς πόνους σύνεγγυς ει πως του προάρχοντος, Τρίτε.

Άκομψος , απλούς, ανδρικός, πάνυ, Τρίτε, πέφηνας όντως και σε τιμώμεν, Τρίτε.

Πλήθους κατάρχων ισαρίθμου σοι, Τρίτε, πλήθη προσήκεις προσφυώς ηρμοσμένω.»

Δηλαδή:

Αν και είσαι τρίτος κατά την τάξη, εν τούτοι Τρίτε ευρίσκεσαι κάπως πλησίον προς τον Πρώτο, για να εκφράζεις τα ανδρικά κατορθώματα. Δεν έχεις κομψότητα, Τρίτε, αλλά είσαι πράγματι απλός στο μέλος και πολύ ανδροπρεπείς, και γι αυτό σε εκτιμούμε. Από σε Τρίτε αρχίζει πλήθος μελών σε τόσα είδη όσα δείχνει ο αριθμό σου (… εννοεί τα τρία είδη του μέλους εκ του Γα: Τρίτος, Βαρύς , και Πλ δ΄εκ τουΓα…) αρμόζεις δε σε πλήθος στρατού πρεπόντως οργανομένου.         

Ακολουθοὐν βασικά μελη του τρίτου ήχου απο το Αναστασιματάριο του Ιωάννου σε παραλλαγή και μέλος απο τον πατέρα Πανάρετο ....φυσικά: